શિક્ષક દિન એટલે આદર્શ શિક્ષક ડૉ. રાધાકૃષ્ણનનો જન્મ દિવસ

આજે શિક્ષક દિન આપણે સૌ જાણીએ આ દિન વિશે…

૫ સપ્ટેમ્બર ૧૮૮૮ એટલે આદર્શ શિક્ષક ડૉ. રાધાકૃષ્ણનનો જન્મ દિવસ

પ્રખ્યાત તત્વજ્ઞાની, શિક્ષક અને રાજકારણી ડૉ. રાધાકૃષ્ણનનો જન્મ ૫ સપ્ટેમ્બર ૧૮૮૮ના રોજ પ્રગનાડુ (ચિત્તૂર જિલ્લો, તમિલનાડુ) ગામમાં થયો હતો. તેમના પિતા વીરસ્વામી એક આદર્શ શિક્ષક અને પુજારી હતા. તેથી, તેમને બાળપણથી જ હિન્દુ ધર્મ અને ફિલસૂફીમાં ઊંડો રસ જાગ્યો.

તેમનું બધુ શિક્ષણ તિરુપતિ, બેંગ્લોર અને ચેન્નાઈની ખ્રિસ્તી શાળાઓમાં થયું. તેઓ હંમેશા બધી પરીક્ષાઓ પ્રથમ ધોરણમાં પાસ કરતા. ૧૯૦૯માં ફિલોસોફીમાં એમ.એ. કર્યા પછી, તેમને ચેન્નાઈની પ્રેસિડેન્સી કોલેજમાં પ્રોફેસર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા. ૧૯૧૮માં, તેમની ક્ષમતાને કારણે, માત્ર ૩૦ વર્ષની ઉંમરે, તેમને મૈસુર યુનિવર્સિટીમાં પ્રોફેસર બનાવવામાં આવ્યા. ૧૯૨૧માં, કોલકાતા યુનિવર્સિટીના વાઇસ ચાન્સેલરની વિનંતી પર, તેમને મૈસુરની કિંગ જ્યોર્જ કોલેજમાં નૈતિક ફિલોસોફીના પ્રોફેસર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા.

૧૯૨૬માં, ડૉ. રાધાકૃષ્ણન વિશ્વ વિખ્યાત હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટીમાં આયોજિત ફિલોસોફી કોન્ફરન્સમાં ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા હતા. તે મુલાકાત દરમિયાન, તેમણે ઘણી જગ્યાએ પ્રવચનો પણ આપ્યા. ભારતીય સંસ્કૃતિ, ધર્મ, પરંપરા અને ફિલોસોફીના તેમણે આપેલા આધુનિક અને વૈજ્ઞાનિક અર્થઘટનથી વિશ્વભરના ફિલોસોફરોને ભારતીય વિચારની શ્રેષ્ઠતા સ્વીકારવા મજબૂર કરવામાં આવ્યા. ભારતના તત્કાલીન વાઇસરોય લોર્ડ ઇરવિનની ભલામણ પર, તેમને ૧૯૩૧માં ‘નાઈટ’નું બિરુદ આપવામાં આવ્યું.

૧૯૩૬માં, તેઓ વિશ્વ વિખ્યાત ઓક્સફર્ડ યુનિવર્સિટીમાં પ્રોફેસર બન્યા. તેઓ પહેલા ભારતીય હતા જેમને વિદેશમાં ફિલોસોફી શીખવવાની તક મળી. ડૉ. રાધાકૃષ્ણન માત્ર સંસ્કૃતના વિદ્વાન જ નહોતા, પરંતુ તેઓ અંગ્રેજીમાં પણ એટલા જ પારંગત હતા. એટલું બધું કે જ્યારે તેઓ અંગ્રેજીમાં પ્રવચનો આપતા હતા, ત્યારે વિદેશમાં રહેતા અંગ્રેજી બોલતા વિદ્યાર્થીઓ અને શિક્ષકો પણ શબ્દકોશો ખોલવાનું શરૂ કરતા હતા. તેઓ ૧૯૩૭ થી ૧૯૩૯ સુધી આંધ્ર યુનિવર્સિટીના અને ૧૯૩૯ થી ૧૯૪૮ સુધી બનારસ હિન્દુ યુનિવર્સિટીના વાઇસ ચાન્સેલર હતા, મહામના મદન મોહન માલવિયાની વિનંતી પર.

તેમની ક્ષમતા અને કાર્ય પ્રત્યેની સમર્પણ જોઈને, તેમને યુનેસ્કોના એક્ઝિક્યુટિવ બોર્ડના અધ્યક્ષ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા. યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશનના અધ્યક્ષ તરીકે, તેમણે ભારતીય શિક્ષણ પ્રણાલીમાં સુધારો કરવા અંગે નક્કર સૂચનો આપ્યા. 1946 માં, તેમને બંધારણ સભાના સભ્ય બનાવવામાં આવ્યા. ડૉ. રાધાકૃષ્ણને તેમના પહેલા જ ભાષણમાં ‘સ્વરાજ્ય’ શબ્દનું દાર્શનિક અર્થઘટન આપીને બધાને પ્રભાવિત કર્યા.

1949 માં તેમને સોવિયેત યુનિયનમાં ભારતના રાજદૂત તરીકે મોકલવામાં આવ્યા. ત્યાંના ઉચ્ચ અધિકારીઓ તેમના દેશમાં નિયુક્ત રાજદૂતોમાં ફક્ત ડૉ. રાધાકૃષ્ણનને જ મળતા હતા. આ સમયગાળા દરમિયાન, તેમણે ભારત અને સોવિયેત યુનિયન વચ્ચે મિત્રતાનો મજબૂત પાયો નાખ્યો. 1952 માં, તેમને ભારતીય પ્રજાસત્તાકના પ્રથમ ઉપરાષ્ટ્રપતિ બનાવવામાં આવ્યા. 1954 માં, તેમને ‘ભારત રત્ન’ એનાયત કરવામાં આવ્યો. 13 મે 1962 ના રોજ, તેમણે ભારતના બીજા રાષ્ટ્રપતિ તરીકે કાર્યભાર સંભાળ્યો.

ભારત અને વિદેશમાંથી ઘણા પુરસ્કારોથી શણગારેલા ડૉ. રાધાકૃષ્ણન હંમેશા પોતાને શિક્ષક માનતા હતા. એટલા માટે તેમના જન્મદિવસને ‘શિક્ષક દિવસ’ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. તેમણે ઘણા પુસ્તકો પણ લખ્યા હતા. રાષ્ટ્રપતિ પદ પરથી નિવૃત્ત થયા પછી, તેઓ ચેન્નાઈ ગયા અને ત્યાં અભ્યાસ અને લેખન શરૂ કર્યું. 16 એપ્રિલ 1976 ના રોજ હૃદયરોગના ગંભીર હુમલાથી તેમનું અવસાન થયું.